Website chuyên thông tin về đạo Phật. Thư viện phật giáo tất cả các đoạn clip sinh hễ về học Phật, gọi Pháp, hình hình ảnh chân thực các vị Phật, tình nhân Tát


tin tức Phật học tập Danh tăng Văn học văn hóa truyền thống từ bỏ viện các Chùa nội địa những Chùa Trên quả đât Phật pháp Giáo pháp những bước đầu học phật lịch sử hào hùng nghi thức từ thiện thư viện audio Âm nhạc Pháp âm Radio phật giáo Nhạc hóng phật giáo Thư viện clip Pháp thoại Thư viện hình ảnh Hình phật Hoa sen Chú tiểu Danh lam chiến hạ cảnh

đơn vị Nho Nguyễn Công Trứ cùng với Phật giáo

với một đơn vị nho hành đạo ngang tàng như Nguyễn Công Trứ, chỉ nội một việc hồi thú, hồi đầu, hồi hướng "đáo bỉ ngạn" cũng chứng minh sức cuốn hút của bốn tưởng Phật giáo.


*
 
1. Không giống với số đông các danh nhân dưới thời phong kiến, Nguyễn Công Trứ (1778-1859) thành danh khá muộn màng.

Bạn đang xem: Tiểu Sử Nguyễn Công Trứ

Vốn là tín đồ thông minh, hiếu học tuy nhiên sau nhiều lần thi trượt, đề nghị đến năm Kỷ Mão (1819), lúc đã bên cạnh bốn mươi tuổi, tầm tuổi "tứ thập nhi bất hoặc" đã từng trải ngôi trường đời và đánh giá chí hướng, ông bắt đầu thi đậu Giải nguyên với được bổ đi làm quan. Điều đó cũng đều có nghĩa qua suốt bốn chục năm sống sinh hoạt quê nhà, ông vẫn nghiệm sinh thâm thúy đời sống thôn dã, hấp thụ đầy đủ truyền thống văn hoá, bản chất và cốt cách bạn dân khu đất cổ Giang Đình. Vào cuộc đời, ông trái là con fan lắm tài nhưng mà cũng các tật. Cái tài của ông biểu lộ qua vấn đề ông được thăng thưởng, trọng dùng, từng trị nhậm khắp vùng hải dương - Quảng Yên, tô - Hưng - Tuyên cho đến xứ An Giang - Hà Tiên, từng góp công khai khẩn khu đất hoang hoá ở các vùng phái nam Định, Thái Bình, Ninh Bình, Quảng Yên...; hoặc tất cả khi thao tác làm việc ở Quốc sử cửa hàng và nhà khảo ngôi trường thi, bao gồm khi lại thao tác ở cỗ Binh, bộ Hình cùng trực tiếp gia nhập chiến trận. Còn chiếc "tật" thực chất chính là tài năng, bản lĩnh và cốt phương pháp con fan ông có khá nhiều mặt không chịu đựng dung hoà với qui phạm lễ giáo phong kiến, liên tục tiềm tàng vượt lên "vòng cương toả", "vòng danh lợi"... Cái câu hỏi từng được thăng thưởng đến chức Tổng đốc, Tham tri, rồi có những lúc lại bị "trảm giam hậu" cùng bị giải pháp chức, bắt làm lính thú lên trấn ngơi nghỉ biên thùy Quảng Ngãi; qua hai mươi tám năm làm quan bị giáng chức và không bổ nhiệm tới năm lần đầy đủ thấy bản lĩnh con người cá thể Nguyễn Công Trứ cao nhòng đến như thế nào(1)!Vốn là công ty nho - một bên nho hành đạo điển hình nổi bật - nói bình thường Nguyễn Công Trứ không mặn nhưng mà với giáo lý và tư tưởng Phật giáo. Gần như cảm dìm của ông về Phật giáo nằm trong qui vẻ ngoài "dĩ Nho nhập Thích" của số đông những nhà nho, miêu tả một cách hình dung về cuộc đời có phần tương đồng với nho giáo và nhà yếu diễn ra ở chặng cuối cuộc đời.2. Vốn là nhà nho hành đạo thuần thành, trước sau Nguyễn Công Trứ vẫn trung thành với lý tưởng Nho giáo, với khuôn thước với vốn trí thức nơi cửa ngõ Khổng sân Trình đã cung ứng và phương pháp cho ông: 
- Nghĩa vua tôi cho vẹn đạo sơ chung(2).(Bài ca bất tỉnh ngưởng)- nặng nề thay đôi chữ quân thân,Đạo vi tử vi phong thủy thần đâu tất cả nhẹ...(Nợ nam nhi)
Ngay cả khi loại gián cách, ly trọng tâm với chính thống, ông chỉ có thể phản tỉnh nháng qua chứ không cần đặt sự việc nghi ngờ, chỉnh sửa, trái lập và càng ko nghĩ cho một cuộc thay đổi thay. Lăn lộn và vật lộn trong vùng quan trường, công danh, tận hưởng lạc, Nguyễn Công Trứ thức phân biệt mặt trái của Tình cảnh có tác dụng quan gắn thêm với phần đông Vinh nhục, Ích kỷ hại nhân, Cảnh ở đời, Trách bạn đời, Thói đời, nuốm tình tệ bạc bẽo... Đối diện với sự nghiệp và cường quyền, có lúc Nguyễn Công Trứ cảm giác bất lực, buông xuôi và tìm lấy 1 trong ba sáu chước - "chước chuồn là hơn": 
Gớm chết tình nhân thế thái,Lạt nồng coi loại túi đầy vơi.Trông xuất sắc màu lựa ý theo hơi,Giọng thù phụng và ngọt ngào đủ mực.Khi trở quẻ sa mi nặng mặt,Thói đảo điên phệ khỉnh không dời.Nghe ra thời cũng bi đát cười,Nghĩ lại trường đoản cú đây đề xuất chạy...(Nhân tình chũm thái)
Nghiệm sinh vào trường đời cùng rồi chính thực tế cuộc đời đã chuyển ông mang lại gần hơn với Phật giáo, chấp nhận và xác định những quý hiếm nhân văn của Phật giáo. Đó là cả một quá trình nhận thức thọ dài, ko thể coi là dễ dàng với một công ty nho gạo nơi bắt đầu như Nguyễn Công Trứ.Trong nhiều bài thơ viết về một thời "hoạn hải tía đào", Nguyễn Công Trứ thực hiện nhiều trường đoản cú ngữ biểu cảm thấy thức, suy tư, suy xét, xét dự báo lý tưởng hành đạo và chí phía lập công danh, trước phần lớn sự đời - thói đời - người đời - cảnh nghỉ ngơi đời - nghĩa sống đời - nuốm tình - tình nhân thế thái - lợi danh - chế tạo ra hóa - sinh sản vật... Gián phương pháp với vượt khứ, có những lúc Nguyễn Công Trứ cũng sững sờ như Nguyễn Gia Thiều một thủa: Mồi no ấm dử xã xa mã/ Bả vẻ vang lừa gã công khanh... Bừng nhỏ mắt dậy thấy mình tay ko (Cung oán thù ngâm khúc). Đo quan sát lại cuộc đời, ông thấy mình phạm các lầm lạc, lỡ bước, chắt lọc sai lý tưởng hành đạo: 
- Đám phồn vinh trót bước chân vào...(Thoát vòng danh lợi)- Trót đa mang 1 tiếng anh hào...(Người và tạo vật)- Cũng rắp điền viên vui thú vị,Trót đem thân cụ hẹn tang bồng.(Nợ tang bồng)- Thôi vẫn muốn Nam vô Di đà Phật,Trót dở lấy thân vắt hẹn tang bồng.(Nhàn nhân cùng với quý nhân)
Trong từng đoạn đời, từng cảnh đời, công ty nho hành đạo Nguyễn Công Trứ cũng có những lúc nhìn lại, ngoái lại, trông ngang, liếc xéo và chiêm nghiệm đang hay, mang lại hay, bắt đầu hay; dám nghĩ, nghĩ về mình, suy nghĩ lại, nghĩ đâu, suy nghĩ xa gần, suy nghĩ trong nắm cục; hãy xem, đông đảo xem, thử xem, sẽ xem từng; nghe ra, thấy, mới hay thiên địa nhiều tình... Cách nhìn đó góp Nguyễn Công Trứ tự phản bội tỉnh, thức tỉnh được phương diện trái cùng cả phần đông hệ lụy phiền toái của chữ tình: 
- Thôi thôi nghịch cũng là đùa vậy!...Nợ bên tình vay một trả mười.Duyên tái ngộ cũng lừa ba lọc bảy...Đem nghìn vàng mua lấy giờ cười...(Trong è cổ mấy phương diện làng chơi)- Khéo quấy người một cái tinh ma,Trói buộc kẻ lãng tử biết mấy...Càng tài tình càng đần càng si...(Vịnh chữ tình)- Càng a ma tơ càng nhiều tính ái,Cái sầu kia theo như hình ấy cơ mà ra.Mua sầu tại kẻ hào hoa...(Vịnh sầu tình)
- dòng vinh nhục nhục vinh là đắp đổi.(Quân tử gắng cùng - I)- Đem thân cố nương miền toàn thạch,Trốn đường danh thiết lập lấy cuộc nhàn...(Con tạo ghét ghen)- rậm rạp lợi danh đà ngán ngắt,Cúc tùng phong nguyệt mới vui sao.Đám phồn vinh trót bước đi vào,Sực nghĩ về lại lag mình bao nói xiết!...(Thoát vòng danh lợi)
Ông trường đoản cú biết mình yêu cầu sống kiếp chim lồng và biết phương pháp thích nghi, biết cách tìm tự do thoải mái trong khuôn khổ, biết phương pháp chịu trận trong khoảng cương tỏa, biết phương pháp thỏa hiệp với cường quyền, biết cách sống thông thường giữa vùng trần ai, biết phương pháp làm xiếc một trong những thách đố, biết phương pháp hót thông báo oanh xoàn trong trói buộc, biết cách mở rộng đường biên giữa những ghét ghen, biết cách tìm vui vào danh lợi, biết cách chủ hễ tìm ra niềm phấn chấn trong cõi đời nhiều hiểm họa, bon chen... Vào chừng mực tốt nhất định, ông tỉnh táo bị cắn dở trong cuộc say, đứng cao hơn những chữ Xuất - Xử - Hành - Tàng - Danh - Lợi - Thành - Bại - Vinh - Nhục - thuộc - Thông - Được - Mất - Ân - oán thù - Khen - Chê, gián biện pháp mình với thói thường với cao đạo bảo toàn khí tiết: 
Đây thiết yếu hình mẫu mã con tín đồ tài cao, đạt tới độ thấu suốt lẽ đời, đạt tới mức diệu đạo đại ẩn, xả thân nhập cuộc với vùng quan trường, thị thành, danh lợi mà vẫn gián cách, vượt lên, đứng trên đa số chốn quan tiền trường, thị thành, danh lợi... Rộng nữa, Nguyễn Công Trứ cũng đều có phần đồng cảm với quan điểm của Phật giáo về thời hạn đời người vốn đong đầy bất trắc, mong manh cùng hữu hạn: 
- Khi tin vui nộ, khi ai lạc, lúc ái ố, dịp sầu bi,Chứa chi lắm một thai nhân dục...(Chữ nhàn)- Nhân sinh bố vạn sáu ngàn thôi...(Đời tín đồ thấm thoát)- ba vạn sáu ngàn ngày thấm thoát...(Nghĩa bạn đời)- cha vạn sáu nghìn ngày là mấy,Cảnh phù du bắt gặp cũng ảm đạm cười.(Vịnh nhàn)
Nguyễn Công Trứ thử gián cách, để mình vào cõi hư vô cùng đốn ngộ ra côn trùng tệ hại, mê lầm của "nhân dục" và những số lượng giới hạn của kiếp tín đồ "sắc sắc không không", "sinh cam kết tử qui"... Trong từng thời đỉểm, từng đoạn đời, Nguyễn Công Trứ chợt tỉnh với thực sự gặp mặt gỡ phương pháp quan niệm, hình dung của Phật giáo về kiếp sống đời người.3. Nguyễn Công Trứ từ bỏ ý thức được phận vị nhỏ người cá thể nhà nho trong giới hạn "Ông Hy Văn tài cỗ đã vào lồng" nhưng vẫn trổ tài, thị tài và tự khẳng định mình là con tín đồ "gồm thao lược", "nên tay bất tỉnh nhân sự ngưởng", "dương dương tín đồ tái thượng", "phơi tếch ngọn đông phong", "Trong triều ai chết giả ngưởng như ông" cùng chỉ chịu trách nhiệm với thiết yếu mình, tham gia và chịu đựng trận cùng với cuộc đời, vượt qua khuôn thước lễ giáo: 
Tự tôn phong bản thân là "tay bất tỉnh nhân sự ngưởng" nhưng Nguyễn Công Trứ lại ước ao dung hòa, trở về giữa nhị thái rất "tay tìm cung" cùng với "dạng từ bỏ bi", giữa phong thái một đạo sĩ nhẹ bước "gót tiên" với "một đôi dì", cố gắng tạo cần sự hòa hợp, thỏa hiệp, thỏa thuận hợp tác giữa Bụt cùng với "ông chết giả ngưởng": 
Tay kiếm cung mà yêu cầu dạng từ bi!Gót tiên theo đủng đỉnh một đôi dì,Bụt cũng nực cười cợt ông ngất xỉu ngưởng...

Xem thêm: Lời Bài Hát: Con Bướm Xuân


Đặt trong đối sánh Nho - Phật - Đạo, nhà nghiên cứu Trương Tửu xác minh thái độ ước nhàn với thoát tục của Nguyễn Công Trứ:"Đã đi tới địa điểm chủ trì quan niệm hư ảo về nhân sinh thì tất nhiên phải bao gồm thái độ xấu đi trong cuộc sống. Các nhà Nho, khi mong theo thái độ tiêu cực này, thường vin vào hai hệ thống tín ngưỡng đôi khi với Khổng thị: Phật giáo với Lão giáo.Phật thì nhà trương xuất cố kỉnh (tu hành) nhằm diệt dục, rước khổ hạnh và trầm bốn mặc tưởng làm phương tiện. Lão thì công ty trương phóng nhiệm nhằm phiêu dật trong cõi thiên nhiên, lấy ung dung tản vô vi có tác dụng kế hoạch. Loại chỗ mà lại Phật cùng Lão như thể nhau là cả hai đầy đủ khởi thuyết ở ý niệm nhân sinh hỏng ảo.Các nhà Nho, một trong những thời kỳ sa đọa của đẳng cấp đều phải bước vào nhân loại Phật, Lão để tìm sự an ủi. Tuy nhiên họ có không ít khuynh hướng ưu tiền về Lão hơn là Phật, vì chưng nhà Nho đã đến khi thoát lui thì ưa rảnh rỗi tản vô vi cùng hiếu lạc rộng là khổ hạnh diệt dục. Nhà Nho ước nhàn chưa phải để cân nhắc về đạo lý nhưng là để thưởng thức cuộc đời lạc thú. Chúng ta thoát tục chưa phải bằng tu hành mà lại là bởi rượu, thơ, cờ, đàn, ả đào, giăng gió, núi sông. Họ tất cả cốt biện pháp giang hồ, cốt cách tài tử rộng là cốt giải pháp khổ hạnh.Nguyễn Công Trứ cũng ước nhàn và thoát tục theo lối ấy"(3)...Nhận quan tâm mấy câu thơ trong bài bác ca bất tỉnh nhân sự ngưởng trên đây, nhà nghiên cứu và phân tích Trương chính mở rộng liên hệ và nhận định: có rất nhiều người nghiên cứu thơ Nguyễn Công Trứ thấy văn bản khá phức tạp, vừa sáng sủa tin tưởng lại vừa bi quan thất vọng, vừa ca tụng con người vận động lại vừa ước nhàn, vừa đề cao Nho giáo lại vừa mệnh danh Đạo giáo, vừa chê những người theo đạo phật là "không quân thần phụ tử" lại vừa mệnh danh đạo Phật là bên trên trời dưới đất không gì bằng, vừa tự xác minh mình lại vừa tự tủ định mình... Thì đến Nguyễn Công Trứ là 1 trong "khối mâu thuẫn lớn" (...). Còn như phiên bản thân Nguyễn Công Trứ thì càng về sau càng bước vào con mặt đường bế tắc. Ông không theo Tiên mà cũng không áp theo Phật; ko dám phủ nhận những nguyên tắc của Nho giáo tuy vậy đã trở thành ngất xỉu ngưởng ngông cuồng; kinh tởm chiếc xã hội phong kiến đầy gian dối, lọc lừa, đổi trắng gắng đen, biết bản thân đi nhầm mặt đường mà không tìm được lối thoát, đành tỏ ra bởi một thái độ khinh tệ bạc ngạo mạn, thách thức công nhiên phần đa thứ dư luận(4)...Nhưng rồi cái điều đề xuất đến vẫn đến. Đã tới thời điểm Nguyễn Công Trứ không chỉ có bất hốt nhiên thức tỉnh, tổng hợp từng chặng đường đời nữa mà ông tự cảm thấy buộc phải tổng đặc lại cả một cuộc đời, review lại cả một kiếp người. Bây giờ ông tất cả dịp rà xét lại cục bộ tháng năm vượt khứ và chỉ còn thấy rất nhiều là "làm nhỏ rối thiết lập cười mang lại thiên hạ", thấm thía nhận thấy cả khoảng trống cũng như những số lượng giới hạn và phần làm sao sự bất nghĩa của kiếp đời khi vừa đụng cõi hỏng vô. Điều đặc biệt hơn, Nguyễn Công Trứ nhìn ra những lay chuyển của dòng thời hạn và tỏ bày lòng tin hòa nhập, hòa giải với nhân loại tự nhiên. ý kiến này xa gần có phần tương đương với giác quan nhà Phật: 
Nhật đối nhi tào từ giải di,Kim ngô bất tự vậy ngô thì.Tùy cơ khối lỗi cung nhân tiếu,Trực cam kết niên hoa giới cổ hy.Lão thực bất kham trang diện mục,Anh hoa an dụng nhiếm tu tì.Tự tàm tiên liệt hào vô trạng,Quái sát Hồng tô hữu thị phi.(Thất thập trường đoản cú thọ)
(Hàng ngày ta vẫn cùng đùa giỡn với trẻ con con,Ta lúc này không còn giống như ta ngày xưa nữa.Ta theo thời mà làm con rối cài cười mang đến thiên hạ,Thấm thoắt nay đã đi đến tuổi kim cổ hy.Cái già chân chất không cần thiết phải trau truốt phương diện mày nữa,Vẻ tốt tươi mang nhuộm cho râu tóc để làm gì?Ta từ lấy làm cho thẹn chẳng bao gồm chút lao động gì,Thôi hãy phó mặc đến núi Hồng nói lời khen chê!)(Bảy mươi tuổi trường đoản cú thọ) 
Thay đến tiếng nói của non Hồng, những người dân cùng thời vẫn tỏ ra thấu hiểu, thông cảm với cuộc đời và tính giải pháp Nguyễn Công Trứ. Đại học tập sĩ Trương Đăng Quế (1794-1865) thấy họ Nguyễn sẽ tìm xem sách nhà Phật và giọng thơ thì "giống khóc giống cười" khiến ông trạnh lòng:
Học Thiền thông thường nhật tọa chi di,Đồng khế tương phùng thoại cựu thì...Thế sự nan tòng vai trung phong sở dục,Hưu vân tạc thị tiếu kim phi.
(Ông lão bảy mươi gọi kinh Phật xuyên suốt ngày rồi chống cằm suy nghĩ,Khi gặp các bạn bè quen hay mang chuyện xưa nói cùng với nhau...Việc đời hiếm khi chiều theo nguyện vọng của ta,Thôi chớ nên cho rằng trước kia cần và cười cợt nay sai)
Riêng Cao Bá quát lác (1808-1855) thì đồng cảm theo một cách khác. Ông từng làm thơ nói rằng từ ngày thoát ngoài tội chết vày chữa bài xích thi bắt đầu tính là ngày ra đời một đợt nữa và rồi lại lấy ngay cái ý tưởng phát minh ấy chất thiết yếu bậc phụ vương chú Nguyễn Công Trứ: 
Văn đạo Hồng phong dục hồi thủ,Khởi ưng lục thập cửu niên phi!(Phụng họa khiếp doãn Nguyễn công thất thập thọ, sản phẩm vận)(Nghe nói người muốn trở lại ngọn núi Hồng,Lẽ nào sáu mươi chín năm qua những là sai cả?)(Họa bài bác thơ lâu bảy mươi của ông gớm doãn bọn họ Nguyễn)
Ở chặng cuối cuộc đời, dường như Nguyễn Công Trứ thực sự tất cả đọc sách bên Phật, mong tìm kiếm được niềm phù hợp thảng địa điểm cửa chùa và thực sự bao gồm ý nguyện cải tiến nhà chùa, đính thêm bó với sân miếu cảnh Phật. Nhà nghiên cứu và phân tích Lê Thước xác định: "Năm tự Đức máy hai (1849), núm vào ở một cái chùa trên núi Cảm Sơn, thuộc thôn Đại Nại, ngay gần tỉnh lỵ tp hà tĩnh bây giờ. Nguyên miếu ấy lập ra từ bỏ đời Lê tuy nhiên trải qua bao phen gió dập mưa vùi nên đã tồi tệ cũ rích. Lúc cụ còn giúp quan, mọi khi ra Bắc kỳ trải qua đó hay lên núi du lãm, nhân gồm tự hứa hẹn rằng: "Nếu ta được thỏa chí nguyện của ta thì quyết không phụ dòng núi nầy". Nên những khi cụ vừa về hưu, trải qua chỗ ấy, dân thôn Đại nài nhớ lời, ra đón rước xin cụ lưu làm việc lại, chính vì như thế nay cụ sửa sang chùa ấy lại nhưng lưu cư luôn. Hay khi những quan chức vào kinh không tính quận đi qua về lại, ai cũng lên núi vào chùa, thăm nom thăm viếng, vết xe chân ngựa chiến lúc nào cũng tấp nập nghỉ ngơi trước cửa ngoài... Năm thứ tứ (1851), nuốm ra nghịch Bắc kỳ, khi về tu sửa chùa Viên quang đãng và chùa Trung Phu tại làng chủ yếu quán rồi nhân làm nhà ở bên cạnh chùa mà lại ở"(5)...4. Trong trắng tác của phòng nho Nguyễn Công Trứ cũng thấy lấp ló một vài ba câu chữ ít nhiều liên quan mang lại Phật giáo Phật, Di đà, Như Lai, kiếp, duyên, chi phí duyên, chùa, tiếng chuông... Với cũng thấp thoáng trong thơ Nguyễn Công Trứ là đông đảo cảm dấn về cuộc đời qua nhanh, về nỗi "Đời bạn thấm thoát", về hồ hết bâng khuâng "Lúc về già", về trung ương trạng lúc "Thoát vòng danh lợi" cùng đến phiên bản tổng kết "Bảy mươi tuổi từ bỏ thọ", ông bắt đầu thực sự từng trải qui luật cuộc sống thường ngày và ngộ ra mẫu điều hữu lý "sắc sắc đẹp không không" vào cốt lõi lòng tin nhà Phật và thức tỉnh như Nguyễn Gia Thiều: Bả vinh quang lừa gã công khanh (Cung oán ngâm khúc)... Trên tất cả, công ty nho thuần thành Nguyễn Công Trứ đã chiếm lĩnh được bài thơ Vịnh Phật thực sự độc đáo. 
Thuyền từ 1 lá vơi vơi,Bể trằn chở biết mấy người trầm luân.Thiên thượng thế gian vô như Phật,Nhỏ ko trong mà bự cũng ko ngoài.Chiếc thuyền xuất phát điểm từ 1 lá vơi vơi,Vớt chìm đắm đưa lên cõi tĩnh.Chữ "kiến tính" cũng chính là "suất tính",Trong ống nhòm đổ tiếng hỏng vô.Kẻ mong đem nhân kỳ nhân, hỏa kỳ thư, lư kỳ cư,Song đạo thống hỏi ràng ràng công cứ.Bàng y thiên lý hành tương khứ,Đô từ nhân trọng điểm tố xuất lai.Bát khang trang chẳng chút chông gai,Cùng nghiêng ngả một mẫu Hà Lạc.Trong nhật dụng sao rằng đạo khác,Cái luân hồi chẳng chỗ nào xa.Nghiệp duyên vốn tại bản thân ra,Nơi vuông tấc đầy đủ thiên mặt đường địa ngục.Vì không thoát lòng trằn mắt tục,Nên mơ màng một bước một khơi.Khiến mang lại phiền muộn Như Lai!...
Bài thơ trình bày rõ giải pháp cảm, giải pháp hiểu của Nguyễn Công Trứ về Phật giáo. Trước hết, đấy là cách đọc của một người có vốn loài kiến văn sâu rộng, bao hàm nhiều góc nhìn nội dung tư tưởng văn hóa, kể từ Phật học mang đến Nho học, Đạo học tập và chủ yếu Phật giáo - thôn hội sử. Nội dung bài thơ không những biểu cảm tư tưởng Phật giáo mà luôn mở rộng so sánh, tương quan với những hệ phái bốn tưởng khác - chủ yếu với Nho học. Điều này khiến cho sắc thái chủ thể tác giả thiên về tiếng nói của fan ngoài cuộc, ngoại đạo dìm xét về Phật giáo. Thông qua tác phẩm, Nguyễn Công Trứ trình bày những ý niệm cơ phiên bản trong tứ tưởng với giáo lý nhà phật như thuyền từ (thuyền tự bi, ân đức), bể è (bể khổ, nai lưng cảnh, cõi trần), tín đồ trầm luân (người đắm chìm trong bể khổ), cõi tĩnh (Niết bàn), con kiến tính (kiến tính thành Phật), hư vô (thực thể của vô vật, vô vi từ nhiên), chén bát khang trang (bát nhà chùa, bên Phật), luân hồi (vòng sinh tử), nghiệp duyên (nhân duyên, duyên kiếp), Như Lai (chân thân Như Lai, đức Phật)...Trên cơ sở nhận thức size cốt tư tưởng Phật giáo, nhà nho Nguyễn Công Trứ đem chiếu ứng chữ "kiến tính" với "suất tính" và cho rằng chúng gồm nội hàm bốn tưởng, câu chữ và chân thành và ý nghĩa như nhau. Nói không giống đi, chúng bao gồm tính tương đồng, nghĩa là "kiến tính" của Phật giáo cũng giống như "suất tính" trong Nho giáo!? bên trên thực tế, "kiến tính" tức là thấy rõ được Phật tính trong mình. Sách Ngộ tính luận chép lời người thương - đề Đạt - ma (?-528): "Trực chỉ nhân tâm, con kiến tính thành Phật, giáo nước ngoài biệt truyền, bất lập văn tự"(6). Còn "suất tính" lại có nghĩa: "Cứ theo tính thoải mái và tự nhiên mà không đề xuất uốn nắn, sửa đổi. Quản lĩnh được xem mình, để cho nguyên tính đề xuất theo ý chí của mình"(7). Vào thực chất, "kiến tính" và "suất tính" bao gồm vẻ tương đồng về thủ tục coi trọng sự hồn toàn của phiên bản ngã tuy thế lại rất không giống nhau về tính mục đích: một bên đào bới khả năng gửi hóa về chất, đào bới hòa đồng với tính Phật, một bên tạm dừng ở tính tương khắc kỷ, vị kỷ, hoàn thành xong chính mình. Cụ thể hai khái niệm này có những điểm khác biệt, không thể tương đồng như nhau, khó hoàn toàn có thể qui về một mối.Trong tư cách nhà nho, Nguyễn Công Trứ tiếp tục đo đếm Phật giáo theo cách nhìn Nho giáo, qui theo cách hiểu của Nho giáo, coi Phật cũng dựa trên Nho, đều có nguồn gốc từ "thiên lý" (lẽ trời): 
Bàng y thiên lý hành tương khứ,Đô từ nhân trọng điểm tố xuất lai.(Nương dựa vào lẽ trời mà lại có,Đều từ trong trái tim người nhưng mà ra)
Không tạm dừng ở việc xác minh cội mối cung cấp và thực chất Phật giáo theo phong cách nhìn, cách đánh giá, cách hình dung và thước đo ở trong phòng nho, Nguyễn Công Trứ còn thường xuyên suy diễn về quý hiếm nhân văn của đạo phật "bát khang trang" với định danh, bình giá, xếp một số loại cũng ngang ngửa với việc bói toán của... Hà Lạc (Hà đồ dùng Lạc thư): 
Cách lý giải về Phật giáo qua Nho giáo như vậy có phần khá tương tự với định hướng/ tình trạng "nhìn Phật giáo qua khoa học" ở rất nhiều công trình phân tích Phật giáo thời văn minh - quan trọng đặc biệt rõ sinh sống phái Tây học.
Từ điểm nhìn và thước đo Nho giáo, Nguyễn Công Trứ duy lý quan cạnh bên thấy sức khỏe trường tồn của Phật giáo mặc kệ thể chế xã hội, bất chấp việc có người như Hàn Dũ (768-824) từng dưng biểu xin vua bên Đường bỏ đạo Phật, buộc thầy miếu về làm dân, đốt sách Phật và lấy chùa làm công ty ở: 
Vậy nhưng mà đạo thống này vẫn được muôn fan "công cứ", tin tưởng noi theo. Nguyễn Công Trứ tỉnh hãng apple thừa nhận cùng ghi nhận sự thật ấy. Tuy nhiên, với cái thước đo "Trong nhật dụng sao rằng đạo khác", ông vẫn trở về so sánh, tính đếm giá chỉ trị bởi sự luôn thể ích, nhật dụng thường xuyên ngày. Rộng nữa, ngay lập tức cái bí quyết ông dấn thức, vạc hiện, thăm khám phá, khâm phục, thán phục, tôn vinh khi diễn giải về "luân hồi", "nghiệp duyên" cùng chữ "tâm" - "nơi vuông tấc" lòng người... Hình như vẫn có khoảng cách và một sự gián bí quyết nhất định trước cõi Không: 
Rút cuộc, Nguyễn Công Trứ ưng thuận căn trằn còn nặng, còn mơ hồ, còn những lầm lạc cùng đích cho cõi Phật Như Lai còn xa vời phía trước: 
Với một đơn vị nho hành đạo ngang tàng như Nguyễn Công Trứ, chỉ nội một việc hồi thú, hồi đầu, hồi phía "đáo bỉ ngạn" cũng chứng tỏ sức cuốn hút của tứ tưởng Phật giáo. Nguyễn Công Trứ vẫn gắn bó sát trọn cuộc sống với cửa Khổng sảnh Trình và con đường quan chức, ông chỉ hoàn toàn có thể đến với nguồn sáng Phật giáo bằng toàn bộ vốn tri thức và những giới hạn thực có của mình.5. Lời kếtCuộc đời bên nho Nguyễn Công Trứ là cả một sự nối liền những tháng năm nhấn thân, tham gia không xong nghỉ. Tuy nhiên, trên từng chặng đường đời và mang đến cuối cuộc đời, ông vẫn phải nhìn lại, tính đếm lại, tổng kết lại tháng năm quá khứ. Chính những thời khắc đó đã được cho phép ông có được cách tiến công giá, tưởng tượng về cõi đời và kiếp người thông kênh với quan niệm Phật giáo. Nguyễn Công Trứ căn bản là đơn vị nho hành đạo nhưng hiện tượng "dĩ Nho nhập Thích" sống ông càng soi sáng sủa thêm giá trị nhân văn và chiều sâu minh triết Phật giáo, kĩ năng hòa giải, tiêu thụ của Phật giáo so với các nguồn sáng bốn tưởng khác. Đặt trong vậy ứng xử với Phật giáo, hiện tượng lạ nhà nho Nguyễn Công Trứ tiếp tục xác định tính qui phương pháp của đời sống tinh thần trong thay kỷ XIX, xu rứa vừa phân hóa vừa đan xen, giao hòa giữa những hệ phái tứ tưởng, quan trọng giữa Nho giáo cùng Phật giáo...______________(1) xem thêm Nguyễn Hữu Sơn: Nguyễn Công Trứ - "Phải bao gồm danh gì cùng với núi sông". Văn hóa truyền thống nghệ thuật, số 10-2000. In lại vào Văn học tập trung đại nước ta - ý niệm con bạn và quy trình phát triển. Nxb. Kỹ thuật xã hội, H, 2005, tr.345-360.(2) Thơ văn Nguyễn Công Trứ (Trương thiết yếu biên soạn cùng giới thiệu). Nxb. Văn học, H, 1983, 168 trang. Các trích dẫn thơ văn trong bài bác đều theo sách này.(3) Trương Tửu: tâm lý và tứ tưởng Nguyễn Công Trứ. Nxb. Hàn Thuyên, H, 1943. Tuyển chọn in trong Trương Tửu - tuyển chọn tập nghiên cứu, phê bình (Nguyễn Hữu tô - Trịnh Bá Đĩnh sưu tầm, biên soạn). Nxb. Lao động, H, 2007, tr.676.(4) Trương Chính: Lời giới thiệu, trong sách Thơ văn Nguyễn Công Trứ. Nxb. Văn học, H, 1983, tr.39.(5) Lê Thước: Sự nghiệp và thi văn của Uy Viễn tướng tá công Nguyễn Công Trứ. Công ty sách Mạc Đình bốn Xb, H, 1928, tr.22-23.(6) kéo đến Từ điển Phật học Hán Việt, Tập I (Kim cương cứng Tử công ty biên). Phân viện nghiên cứu Phật học tập Xb, H, 1992, tr.683.(7) Đào Duy Anh: Hán - Việt từ bỏ điển giản yếu. In lần thiết bị ba. Ngôi trường Thi Xb, dùng Gòn, 1957, tr.206 
Tags bên nho nguyễn công trứ với phật giáo nha nho nguyen cong tru voi phat giao tin tuc phat giao hoc phat phat phap thien phat giao phat giao vuon hoa phat giao phat hoc